STORIA D’UNA CAPÈLA, FACIA SÜ SÜL BORD
DALA VIA FRANCISCA, PAR GNI DENT A GUZÖN
"Nùma’mprèsa che na spèciàn".
In paròli bütai lì, paròli cùmè tönti, bütai lì sönz’inpurtönza, dici par l’ùcasión, dumà che in da cùl mùmént, gnéva signà al distin d’un òm.
Ma numa a la storia.
Na còva e un cö, cùm un màtàscin nasü da pooc, purtà a bàtizaa, évan dré na cà, évan in ritard da brüt, e sévan mia nacùrsgiü, che la criatüra, chi ghévan dàcc da cüraa, l’éva stàcia pàrdua ……in la fiòca.
L’éva già nòcc, na nòcc frögia, ma mia sgilaa, dòpu na giurnaa pitóst tévia; ghéva fin gnü fòra al sól al dòpmisdì. Un rigàl che inzün sa spiciàva in da cùl invèrn, insì fröcc e crü, c’léva picà söc, süi bùsc e sü la campagna dala part àuta dal Nuvaréés, in da cùl àn, sü par giü vèr la fin da la prüma mità dal vòtcént.
Pàr di piü in j’ültim dì, na grön fiùcaa, l’éva cùarcià tüt cùm na bèla cùèrta biönca, sbùtia, spösa püsè da la lungöza d’un brà-sc.
L’éva la cùntinuazión d’una giùrnaa, mùvimintaa, cùminciaa tüta d’un cólp al màtin, cùm la dicisión da purtaa bàtizaa al màtàscin, dal mumént chi évan ciapà l’impégn cùm al pravòst.
Sönza bütàg né vün né düi, sönza pinsaag sü tröp, dal mùmént che al témp sa sciàriva, e sönza pùdéé pruvéda divèrsamént, g’ön dàcc l’incumbénza al cö e la còva, ai parént pusè pròsim, da la pàrt dal pà e dala màma e a un pò at pàrsoni par bögn, pàrsoni cùla moda, önca loor d’in Baràsgia, da naa sü in gésa a Guzön.
La funzión la dùvéva vésa par i tri bòt dal dòpmisdì, ma, par via dal disgél, la marcia di düi e da tüta la compagnia, l’éva divàntaa pisönta e pàricùlosa. In piü ghévan da sta ténta, parchè dùvévan önca pùrtaa al pisnin in la cüna e insi in rivè a Gùzön, sü in gésa grönda, cùm na bóna mèz’óra at ritàrd, tönt che al pràvòst, pèna j’à vist rivaa, gà dàcc sübit na mùnia, parchè l’éva stüf da duvéé sta là spiciaa, in da cùla gésa frögia e sgilaa.
Finì la fùnzión, dòpu i cùmplimént da l’ùcasión, i nöscc düi s’inviàran cùm un pàs mia tönt sicúr, giü par la scàlinaa dala gésa, tüta pina at fiòca, cùm dré tüt al cùdàz di parént, amiis e Barasgit, gnü sü par l’ùcasión.
La còva la blàgàva tüta cùnténta, cùm in brà-sc la cüna indùva finalmént al bàtizà al durméva, dòpu véé vùsà e piànsgiü, tüt al téémp cùm ràsón.
"Gni béva un gùzin", al diis al cö tacà al rèst dala cumpagnia. Bèh; ghéva pròpi gnénti at màl a citaa l’inviit e firmaas cinc minúut. Ma pròpi péna cinc, mia püsè, sadinò al gnéva tard e vün dré l’àut s’in infilè dént in l’albergo dala Croos Biönca, là in sül càntón dala straa c’la và sü in Castél e la piàza sönt Giüliön.
La fin i cinc minúd in divantè cùàrönta e i gùzit sèt o vòt o…….
Però in gnü fòra incóra tücc in piòta, bén franchì süi gömbi; cùm’al cünta n ’amiis, che pöi j’à cùmpagnè par un tòc da straa, gnénd pöi indré vèr al Pùrtón.
"Nùma imprèsa che na spèciàn" e vùltà i spàli, dòpu vé salüdà l’amiis, ön ripràndü la marcia, caminönd dént in di rùèri làsàci di carit, cùm un cùài sgürgaa e un cùài scàrpüsción, dal mùmént che l’éva cùasi nòcc, sa sciàrava cùasi piü e al gnéva sémpra püsè tùp.
La còva, l’éva bèli piàta, g’lù fàva piü, stràca da pùrtaa la cüna süi brèsc, dopú l’últim cömbi cùm al cö, l’éva pànsà bögn da bütàla sùt brà-sc.
La càminaa l’è nàcia vànti insì incóra par un tòc, pöi da cólp dré na cúrva, in méz i càlèm di piönti biùti, sönza fòji, vögan bàlaa i ciàr un pò fièc di pochi cà-sìni d’in Barasgia. ’Ncóra un cùai pàs e a drìcia, péna distacà dala straa, sciàran un casón lungh; " la cà-sìna da stràscèe ", cùm al portigh péna risciàrà dal ciàr d’ùna lüm c’al gnéva fòra di védar da la cüsina.
Evan tücc là chi j’ià spiciàvan, pròpi insì,….. ghéva da inmaginàsal…….., d’àcordi l’éva un pò tard…..ma j’insült,….. j’insült no,….. cüi pròpi no, ……, s’jà spiciàvan mia,……tröp viùlént..…..sönza gnönca rièsa càpii al parchè……, al parchè….., dòpu…..oh sì…, al parchè, si, però….
Va là che i düi, al cö e la còva, tücc fùlarmè, s’tròvan n’àuta volta, in sü la straa vér Guzön, a scircaa, a vàrdaa, vardaa da chì e da là, sfùrzè e pùsè da j’èucc, incóra püsè fùlarmè , cùm i’ócc fòra dala testa, ( i lanterni sévan smurzài dopu i prüm rabàtógn in la fiòca e j’évan piàntai là ). ’Nzun al savrà mai cùs pàsàva in di tèsti da tüti cùli parsóni in da cùl mumént. Tücc chi cùrévan, chi scircàvan, chi sgürgavan, chi nàvan in tèra, chi livàvan sü, fora di föi cùmè mét, …….e lüi, lüi, al pisnin, la criàtüra, l’éva là, cùijét in la cüna, impiantà in méz la fiòca, cùm al tastin péna dùbigà, c’al sàguitàva dùrmii, prùtigiü dal fröcc in da cùla spécie d’armadüra, c’léva la fasàdüra c’la cùstümàva al témp di nòsti bisnòni.
L’éva pròpi stàcia na “grazia ricivùva”, pitóst grò-sa, e chi al dùvéva pagaa l’éva giüst c’al pagàss.
La capèla l’è lì da vöga, l’è lì c’la fa da testimoni, in dal siid indùva al pisnin l’è stàcc trùvà, sül bòrd dala via Francisca, gnénd’in sü d’in Barasgia, vèr Guzön.